Government of Nepal Logo
नेपाल सरकार
गृह मन्त्रालय

जिल्ला प्रशासन कार्यालय, मुगु

नेपाल सरकार
गृह मन्त्रालय

जिल्ला प्रशासन कार्यालय, मुगु

नेपालको ६ न उत्तरी भेगमा अवस्थित अति विकट दुर्गम र पिछडिएको जिल्लाको रुपमा मुगु जिल्ला चिनिन्छ । ऐतिहासिक, प्राकृतिक, सांस्कृतिक तथा  पौराणिक  किम्वदन्तीहरुले धनि जिल्ला मानिने यस जिल्लाको सदरमुकाम गमगढी रहेको छ । प्राय : मुगाली भनेर चिनिने यस क्षेत्रका बासिन्दाहरु रारा तालको  मालिक भन्न रुचाउछन् । यस जिल्ला मुगु कर्णाली, हुम्ला कर्णाली जस्ता नदीहरु त्यसैका छेउछाउमा बस्ने डाँफे, कालिज चराहरुको सुमधुर धुन र कस्तुरीहरुको नाचले मुगु जिल्लाको बिशेष परिचय दिन्छन् । पशुपालन, साना व्यवसाय र जडीबुटी प्रमुख रहेका छन । स्वास्थ्य, शिक्षा जस्तो सामाजिक क्षेत्रमा अत्यन्तै पछाडी परेको भएता पनि विस्तारै आफु र आफ्ना आवश्यकताहरुको पहिचान गर्नसक्ने यस क्षेत्रका बासिन्दाको चेतनामा बृद्धि हुँदै आएको पाईन्छ । सडक यातायातको अभावमा महंगो खाद्यान्न तथा औषधोपचारको सामना गरी रहनु परेको छ । निकट भविष्यमा जनता स्वयं र सरकारी प्राथमिकताको आधारमा विकासको उज्यालो देख्ने कुरामा यहाँका बासिन्दाहरु आशावादी रहेका छन् । मुगु जिल्लामा भौगोलिक बिबिधतासंग धार्मिक, सांस्कृतिक तथा भेष भुषामा पनि विविधता भएको जिल्ला हो । यहाँको सांस्कृतिक विविधता निकै अचम्म लाग्दो छ । त्यसैगरी यस जिल्लामा असुरो देखि यार्सागुम्वा र सिसौ देखि देवदार जस्ता काठ पाईने हुनाले यहाँको प्राकृतिक सम्पदामा पनि निकै विविधता पाईन्छ । त्यसै गरी तराईको गर्मी हावापानीमा फल्ने आँप, केरा, उखु पहाडमा पाईने सुन्तला र हिमालमा पाईने स्याउ, नास्पती जस्ता फलफूलहरु पाईनुका अतिरिक्त बाबियो, घाँस देखि बुकी फूल सम्म पाईने यस जिल्लाको भौगोलिक विविधता पनि अचम्मको नै छ । पौराणिक किम्वदन्ती अनुसार विभिन्न भनाईहरु रहेता पनि यस जिल्लाको उत्तर भेगकोमा पर्ने मुगु गाँउको नामबाट यस जिल्लाको नाम रहन गएको छ  ।     भौगोलिक स्थिती ­  क्षेत्रफल  :– ३१०३ बर्ग किलो मिटर  उचाई   :–  १२०१ मिटर देखि ६७०७ मिटर सम्म   अक्षांस  :– २२ डि.४० देखि २९ डि.५६.३० उत्तरी अक्षांस ।  देशान्तर  :– ८१ डि.४६.४० देखि ८२ डि. ४९.५७ पूर्व   सदरमुकाम गमगढीको उचाई    : – २२६६ मिटर  सीमाना  पूर्व  :- डोल्पा  पश्चिम  :-  बाजुरा  उत्तर :-  हुम्ला देखि चीनको स्वशासित क्षेत्र तिव्वत  दक्षिण :- जुम्ला,कालिकोट  स्थानिय तह संरचना अनुसार मुगु जिल्लाको बर्गिकरण :-  क)  खत्याड गाउँपालिका  :–  सेरी, खमाले, गम्था, श्रीकोट, कोटडाँडा, सुकाढिक, ह्याङलु ( ७ वटा गा.बि.स.) ।  ख)  सोरु गाउँपालिका   :– जिमा, रारा, कालै, धैनाकोट, भिई, फोतु, नाथर्पु ( ७ वटा गा.बि.स.) ।  ग)  छायाँनाथ रारा न.पा. :– रोवा, रुघा, पिना, श्रीनगर, कार्कीवाडा (५ वटा गा.बि.स.)  घ)  मुगुम कार्मारोंग गाउँपालिका :- मुगु , डोल्फु, पुलु, किम्री र मांग्री (५ वटा गा.बि.स.)      हावापानी र तापक्रम  मुगु जिल्लाको समशितोष्ण, उष्ण, शितोष्ण र शीत प्रधान हिमाल (ठण्डा शितोष्ण) समेत जम्मा ४ किसिमका हावापानी पाईन्छ ।   तापक्रम हिउरेखा भन्दा तल न्यूनतम ८ डिग्री सेल्सियस देखि अधिकतम ३० डिग्री सेल्सियस हिउ रेखा भन्दा माथी ० डिग्री सेल्सियस ।  औसत बार्षिक बर्षा : –   ७०६   मि.मि. सम्म ।    प्राकृतिक सम्पदा  १)  मूख्य नदी  :–  डोल्फु कर्णाली र मुगु कर्णाली । (२) खोला :– खत्याड, गमगाढ आदी । (३) प्रमुख ताल :– राराताल  जनसंख्या :–    २०६८ सालको जनगणनाको प्रारम्भिक नतिजाको आधारमा ।  कुल जनसंख्या   :–   ५५१०० महिला :–   २६५९२    पुरुष  :– २८५०८  बृद्धिदर :–  २.०९ %  घर संख्या :–   ९३०२ परीवार संख्या :– ९६७७  साक्षरता पुरुष :– ४९.५% साक्षरता महिला :– ९%  जनसंख्या बृद्धिदर :– २.०९%      रहेकाे छ ।